Политика

АНАЛИЗА: Анатомија на стравот – Како политичките елити ги користат идентитетските шокови, селективната репресија и економските матрици за дисциплинирање на масите

Во современите политички системи, контролата врз населението ретко се постигнува само со чиста институционална сила; многу почесто, таа се потпира на суптилно, но длабоко психолошко управување со јавната свест. Изјавите од типот на оние на српскиот претседател Александар Вучиќ – дека „не им влевал страв на луѓето“ – често одат во паралела со настаните што се случуваат во регионот, вклучително и бранот на масовни притисоци и затворања кои ги следат општествените пресврти. Меѓутоа, кога овој феномен ќе се анализира низ призмата на македонското искуство – особено периодот по „Шарената револуција“, се отвора прашањето за систематското користење на стравот како алатка за остварување крупни политички и геополитички агенди, како што беа промената на името, идентитетските отстапки и прекројувањето на историските наративи.

Психолошката матрица: Стравот како амортизер на социјалниот револт

Во политичката наука и социологијата, употребата на стравот е детално елаборирана преку неколку клучни научни концепти:

  1. Теоријата на секјуритизација (Копенхашка школа): Власта често ги претставува обичните идентитетски или политички прашања како егзистенцијални закани за опстанокот на државата. Кога општеството е држено во перманентна криза, секој обид за граѓанско организирање, штрајк или отпор се етикетира како „непатриотски чин“ или „дестабилизација“. Луѓето се повлекуваат од страв да не бидат јавно етикетирани или стигматизирани.
  2. Селективна репресија и ефект на ладење (Chilling Effect): Наместо масовно насилство, режимите користат селективно казнување и компромитирање на поединци или групи. Ова создава колективен песимизам и уверување кај граѓаните дека секој отпор е залуден, бидејќи „нема кој да те поддржи“.
  3. Научена беспомошност (Мартин Селигман): Континуираното изложување на шокови – како што беа македонските искуства со менувањето на државните симболи, уставното име и историските отстапки кон соседите – предизвикува когнитивна и емоционална исцрпеност. Населението влегува во фаза на резигнација, верувајќи дека нивниот глас не може да промени ништо.

Парадоксот на „заштита и покорност“ (Protective-Obedience Axiom)

Овој концепт потекнува од политичката филозофија на Томас Хобс и Николо Макијавели, а во модерната политикологија го разработуваат автори како Ерих Фром (во делото Бегство од слободата).

  • Механизам: Власта активно создава или преувеличува чувство на хаос, несигурност и губење на контролата. Кога луѓето чувствуваат егзистенцијален или идентитетски страв, нивната психолошка потреба за сигурност станува посилна од потребата за слобода. Граѓаните свесно или несвесно прифаќаат покорност и авторитарни мерки во замена за ветувањето дека власта ќе ги заштити од уште поголема катастрофа.
Сликата е фенерирана од AI

Економска уцена и клиентелизам (Патронажа)

Политичките економисти и социолози (како Херберт Кичелт) овој механизам го дефинираат како партиски клиентелизам.

  • Механизам: Кога државата е најголемиот работодавач или кога приватниот сектор е целосно зависен од државни тендери, субвенции и инспекции, стравот станува чисто егзистенцијален. Населението не се плаши од затвор, туку од губење на работното место, укинување на социјалната помош или финансиско уништување на семејството. Овој тивок, институционален страв е најефикасната брана против синдикално здружување и штрајкови.

6. Информациска контрола и „спирала на молчење“

Германската политиколог Елизабет Ноел-Нојман ја формулира теоријата на Спирала на молчење (Spiral of Silence).

  • Механизам: Преку контрола на доминантните медиуми и креирање на јавен наратив, власта создава илузија дека нејзините политики имаат апсолутна поддршка или дека се „единствената можна опција“. Граѓаните кои не се согласуваат, од страв од општествена изолација, јавен линч или етикетирање, одлучуваат да молчат. Колку повеќе луѓето молчат, толку посилна изгледа власта, со што се затвора кругот на страв и пасивност

Механизам Научна дисциплина Главна цел врз населението

Секјуритизација Безбедносни студии Пренасочување на гневот

од власта кон „надворешни/

внатрешни закани“.

Заштита и покорност Политичка филозофија Прифаќање на авторитарност

во замена за лажно чувство

на стабилност.

Селективна репресија Компаративна политика Уништување на довербата

дека другите ќе се приклучат

на штрајк/протест.

Научена беспомошност Политичка психологија Создавање апатија и уверување

дека секој отпор е залуден.

Економски клиентелизам Политичка економија Држење на граѓаните во покорност

преку страв за нивната егзистенција.

Спирала на молчење Комуникологија Изолација на критичарите преку страв

од јавна осуда и стигма.

Без разлика дали станува збор за регионот или за македонското искуство по 2016 година, механизмите на власта остануваат подеднакво препознатливи. Наметнувањето страв, апатија и постојани идентитетски потреси се клучните инструменти со кои се неутрализира граѓанскиот отпор, за подоцна неоптеретено да се реализираат договорените политички и економски агенди.

Media Press

Автор на инфорамцијата

Share
Published by
Media Press

Recent Posts

Поевтинуваат горивата

Новата цена на ЕУРОСУПЕР БС-95 изнесува 84 денари, а на ЕУРОСУПЕР БС-98 — 86 денари…

2 часа ago

ТРИБИНА ЗА КРСТЕ ПЕТКОВ МИСИРКОВ – вековна мисла и неизбришлив темел на македонскиот идентитет

Во чест на еден од најзначајните великани на македонската национална и јазична мисла, Крсте Петков…

4 часа ago

Пензионерите од Василево добија пензионерски клуб

Викендов,  во Домот на културата, градоначалникот на општина Василево Славе Андонов, заедно со пензионерите, со…

4 часа ago

ФАТЕН СО АКТИВНА ЗАБРАНА: Управувал со возило спротивно на законската мерка – забрана за управување на возило!

На 12.11.2026 во 15:50 часот во Гевгелија, полициски службеници од СВР Струмица-ОВР Гевгелија го лишија…

3 дена ago

Општина Струмица со награден фонд до 130.000 д. за најдоброто идејно решение за Градски плоштад ,,Гоце Делчев“ – Струмица

ПОТСЕТУВАЊЕ ДО ГРАЃАНИТЕ: РОКОТ ЗА ИДЕЈНИТЕ РЕШЕНИЈА ЗА ГРАДСКИОТ ПЛОШТАД „ГОЦЕ ДЕЛЧЕВ“ Е ПРОДОЛЖЕН ДО…

3 дена ago

Општина Струмица денес ја одржа 18-та седница на Советот на општина Струмица

Нови развојни планови за Струмица, финансиска стабилизација и инвестиции во 2027 година! На денешната 18-та…

3 дена ago