Прашањето
дали државата треба директно да гради станбени згради за да ги регулира
високите пазарни цени е тема на голема економска и социјална дебата, како кај
нас, така и на глобално ниво.
Во
Македонија, државното претпријатие АДИССДП (поранешно ПУИК) веќе подолго
време најавува и гради комерцијални згради во Скопје (Бутел), Охрид и Битола со
токму ваква цел – да дејствува како регулатор на цените на пазарот преку
зголемување на понудата.
Аргументи „ЗА“ државна градба
- Корекција на профитните маржи: Приватните инвеститори често
остваруваат огромни профити (разликата меѓу трошокот за градба и
продажната цена е драстична). Државата може да продава станови со
минимална маржа и така да ја спушти просечната цена.
- Зголемување на понудата: Повеќе изградени станови значат
поголем избор за граѓаните, што природно го намалува притисокот врз
цените.
- Пристап до сопствен дом: Овозможува помлади брачни
парови и граѓани со просечни примања полесно да купат стан, наместо
пазарот да биде диктиран само од оние кои купуваат станови како
инвестиција.
Аргументи „ПРОТИВ“ или предизвици
- Пазарна нелогичност (Празни
станови): Податоците
покажуваат дека голем процент од изградените станови во земјава седат
празни или непродадени, а цените сепак растат. Тоа значи дека проблемот не
е само во недостигот на згради, туку во пазарните шпекулации и
инвестирањето во недвижности како замена за штедење.
- Опасност од корупција: Државните проекти често се
соочуваат со бавна бирократија, пробивање на роковите и сомнежи за
фаворизирање на одредени приватни изведувачи при тендерите.
- Алтернативни механизми: Критичарите сметаат дека
државата не треба да биде градежник, туку треба да го регулира пазарот
преку даночни политики (повисоки даноци за празни и неискористени
станови) или преку субвенционирање на каматните стапки за прв дом.