07 јули 2026 година, Скопје- Министерката за финансии Гордана Димитриеска -Кочоска, денеска одржа прес -конференција на која ги соопшти реализираните активности на Министерството за финансии во изминатите две години
Поминаа две години од управувањето со јавните финансии. Две години, во тешки економски услови, глобални неизвесности и огромни фискалани предизвици. Но и две години во кои направивме свесен избор – избор за дисциплина, за фискална одговорност и за долгорочни решенија наместо краткорочен популизам.
Во овие две години макроекономските резултати се повеќе од јасни: Македонската економија во овој период бележи стабилно закрепнување и континуиран раст. Ако погледнеме наназад, ќе видиме дека во периодот од 2017 до 2023 година просечниот економски раст изнесуваше околу 1,8 проценти, денес имаме значително повисока динамика: 2024 – 3%, 2025 – 3,5%, 2026: стабилна позитивна траекторија на економски раст.
Инфлацијата која во 2022 година достигна 14,2 проценти и сериозно влијаеше врз животниот стандард на граѓаните, денес, и покрај продолжената глобална неизвесност и последиците од една од најголемите енергетски и економски кризи во последните децении, инфлацијата во мај изнесуваше 4,8 проценти, а проекциите за оваа година остануваат во рамките на очекуваната стабилност.
Тоа значи дека успеавме да ги амортизираме глобалните ценовни шокови и повторно да обезбедиме предвидлива економска средина.
Ова е особено важно затоа што стабилната инфлација создава услови за реален раст на платите.
Во овие две години растот на платите продолжи со силна динамика. Номиналниот раст на платите во 2024 година изнесуваше 12,6 проценти, во 2025 година 9,6 проценти, а и годинава очекуваме раст од над 8 проценти. Но, уште поважно е што по долг период граѓаните повторно имаат реален раст на примањата. По падот на реалните плати во 2022 година од 2,9 проценти, во 2024 година тие пораснаа за 8,8 проценти, а во 2025 година за дополнителни 5,3 проценти. Ова е клучен сигнал дека реалната куповна моќ се подобрува. Свесни сме за проблемите на граѓаните, ги живееме заедно и напорно работиме да ги решиме.
Има подобрување речиси кај сите статистички економски индикатори. Тоа се бројки кои ќе останат да сведочат за нашето работење.
Но, овие резултати не доаѓаат преку ноќ. Зад резултатите во економијата стои огромна работа и посветеност во Министерството за финансии во изминатите две години.
Враќањето на довербата во фискалната политика беше еден од моите лични мотиви кога ја прифатив оваа функција.
Кога ја презедов одговорноста, мој приоритет беше стабилизацијата на јавните финансии. Со ребалансот на Буџетот за 2024 година обезбедивме ликвидност, редовна исплата на плати, пензии и социјални трансфери и навремено сервисирање на обврските на државата. Тоа е приоритет кој се пресликуваше и во следните буџетски решенија, а така ќе биде и понатаму.
Во овој период сервисирани се 4,4 милјарди евра од јавниот долг, а до крајот на годината доспеваат уште 983 милиони евра. Тоа се пари кои Министерството за финансии ги обезбеди во изминатите две години за да се отплатат стари долгови. Притоа главен фокус беше како да управуваме со рочноста на овие кредити. Не е ист теретот на буџетот ако тие огромни суми како што еврообврзницата од 700 милиони евра треба да се вратат на 4, 5 или 8 години – управувањето со рочноста е клучен елемент на фискалната стабилност.
Не е исто да се отплаќаат долгови во големи износи секоја втора година или секоја година како што сега се случува, со оглед дека сите четири години доспеваат обврзници во огромни износи. Во меѓувреме редовно ги сервисиравме сите домашни и странски обврски и истовремено обезбедивме средства за најголемиот инвестициски циклус во последните години.И покрај ова големо раздолжување, обезбедивме средства за зголемени капитални инвестиции, за редовна исплата на плати, пензии и социјални права, како и за поддршка на стопанството.
Јавниот долг во првиот квартал од 2026 година изнесува 58,9 проценти од БДП, што е под нивото при преземањето на мандатот со проекциите кои ги имаше претходната влада.
Тоа е суштинската разлика во начинот на кој ги водиме јавните финансии.Ние не создаваме дефицит за тековна потрошувачка. Ние создаваме простор за инвестиции што ќе генерираат нов економски раст.
Во изминатиот период се зголеми реализацијата на капиталните инвестиции во:
- Патна инфраструктура
- Железници
- Енергетика
- Образование
- Комунална инфраструктура и
- Одбрана и безбедност.
Се гради и тоа граѓаните можат да го забележат и сами. Еден од најдобрите показатели за тоа како се менуваше економската политика во овие две години е токму буџетската политика.
Воведовме нов пристап во управувањето со јавните инвестиции. Со формирањето на Комитетот за јавни инвестиции започнавме системски да ги утврдуваме приоритетите, врз основа на јасни критериуми, финансиска одржливост и реална подготвеност на проектите. Завршува времето кога капиталните инвестиции постоеја само на хартија. Денес јавните средства се насочуваат кон проекти кои се подготвени, оправдани и носат најголема корист за државата.
Во овие две години силен акцент ставивме и на подобрување на деловното окружување. Ги усогласивме царинските стапки за 70 суровини и репроматеријали кои ги користи домашната индустрија,со оние на ЕУ со што директно ги намалуваме производствените трошоци на компаниите и ја подобруваме нивната конкурентност. Оваа мерка е резултат на директен дијалог со стопанските комори и претставува уште еден чекор кон целосно усогласување со европските царински политики.
Oбезбедивме и 250 милиони евра поволни кредити за домашните компании, со што им дадовме силна финансиска поддршка за нови инвестиции, модернизација на производството, зголемување на конкурентноста и отворање нови работни места.
Обезбедена е поддршка од околу 250 милиони евра за општински капитални проекти за локални патишта, водоводна и канализациона инфраструктура, градинки и училишта.
Овие два столба претставуваат нов модел на развој централно и локално инвестициско партнерство.
Во министерството за финансии активно се работи на ревидирање на Законот за ДДВ, Данокот на добивка и данокот на личен дохот како и на нов Царински закон, а со цел да воспоставиме поедноставен систем, поголема наплата на приходите и дигитализација на процесите и услугите
Воведен е OECD Pillar 2 системот односно донесена е соодветна законска и подзаконска регулатива за глобален минимален данок, едновремено со неговото воведување и во рамките на Европската Унија. Овој систем предвидува: 15% минимален ефективен данок за компании со добивка над 750 милиони евра и обезбедува директен буџетски приход и голем структурен ефект во насока на спречување даночна конкуренција.
Го донесовме новиот Закон за игрите на среќа и забавните игри, кој воведува повисока заштита на граѓаните, особено на младите, посилна контрола врз приредувачите, повисоки стандарди за интегритет и поефикасна борба против перењето пари. Исто така, со изменетото законско решение обезбедивме и значително поголеми приходи во буџетот преку зголемување на надоместоците за приредувачите на игрите на среќа. Ваквата одлука следи по направена анализа на состојбите на пазарот, а земајќи ги предвид зголемените профити и непроменетите надоместоци во овој сектор повеќе од 10 години.
Во периодот 2024–2026 година, значајно ја зајакнавме контролата и следењето на работата во овој сектор, што резултира со одземање на две лиценци за приредување игри на среќа и едно овластување за техничка исправност на автоматите, на предлог на Министерството за финансии. Постапувано е по повеќе поплаки од граѓани при што се преземени соодветни мерки и се побарани контроли од надлежните институции.
Истовремено подготвуваме измени и на законската рамка за финансиските друштва со кои дополнително ќе се зајакне заштитата на граѓаните и стабилноста на финансискиот сектор. Воедно, јавноста после долг период посведочи на конкретни мерки преземени од страна на министерството за финансии, тоа го потврдуваат и резултатите од извршените теренски и вонтеренски надзори во периодот од 1 јули 2024 година до 30 јуни 2026 година, во овој период беа одземени пет дозволи за работа на финансиски друштва, изречени беа глоби во вкупен износ од 2.58 милиони денари, односно околу 41.900 евра, на 18 финансиски друштва, издадени се 55 писмени наредби за отстранување на утврдени неправилности, а во еден случај беше изречена и мерка привремена забрана за вршење дејност во времетраење од 30 дена.
Докажавме дека немаме дилема кога треба да се примени законот во било која смисла.
Во извештајниот период, преку Секторот за трезор при Министерството за финансии беше обезбедено континуирано и непречено функционирање на платниот промет за буџетските корисници, со обработка на просечно околу 160.000 налози за плаќање на месечна основа, односно околу 2 милиони налози годишно. Истовремено, беа зајакнати кадровските капацитети на 17-те трезорски канцеларии, вклучително и повторното отворање на трезорската канцеларија во Гевгелија, со што се подобрија ефикасноста и достапноста на услугите.
Во согласност со новиот Закон за буџети, беа ажурирани постојните и донесени нови подзаконски акти, а преку соработка со Министерството за финансии на САД и Меѓународниот монетарен фонд беа унапредени практиките за управување со ликвидноста и владината финансиска статистика. Како резултат на тоа, Министерството за финансии започна редовно да објавува квартални и годишни податоци во базите на ММФ и Светската банка, со што се зголеми транспарентноста и усогласеноста со меѓународните статистички стандарди.
Реформите ги насочивме и кон градење посилни институции. Ја активиравме Академијата за јавни финансии, го презедовме претседавањето со Управниот одбор на Центарот за извонредност во финансиите – ЦЕФ, а преку регионална и меѓународна соработка продолжуваме да ги унапредуваме капацитетите на јавната администрација.
Презедовме активности за зајакнување и развој на пазарот на капитал на домашно и регионално ниво, преку унапредување на соработката меѓу релевантните институции и создавање услови за нови можности за финансирање на компаниите и инвестирање.
Во насока на развој на домашниот пазар на капитал и диверзификација на изворите на финансирање, успешно продолживме со издавањето на граѓанските обврзници.
Третата емисија предизвика исклучително голем интерес, при што 1.543 граѓани инвестираа над 2 милијарди денари, односно околу 33 милиони евра – повеќекратно повеќе од првично планираниот износ. Ова е силна потврда на довербата што граѓаните ја имаат во економските политики и во државата. Претходните две емисии, во вкупна вредност од 41,1 милион евра, беа целосно и навремено исплатени заедно со пресметаната камата, потврдувајќи ја сигурноста и довербата во овој финансиски инструмент.
Паралелно, се работи на дигитализација на процесот за издавање и запишување на граѓанските обврзници, со цел тие да станат поедноставно и подостапно инвестициско решение за граѓаните.
Во периодот што следи ќе продолжиме со фискалната консолидација, со дигитализацијата на јавните финансии, со борбата против сивата економија, со подобрување на даночната администрација, со модернизација на финансискиот систем и со создавање уште подобри услови за домашните и странските инвеститори.
Во изминатите две години се соочивме и со нов глобален предизвик. Воениот конфликт на Блискиот Исток предизвика сериозни нарушувања на светските пазари, особено кај енергенсите, што создаде ризик од нов ценовен шок и дополнителен инфлаторен притисок. За да го ублажиме ценовниот шок донесовме мерки за намалување на ДДВ за нафтените деривати од 18 на 10 проценти, како и намалување на акцизата за дизелот и бензините, со цел да го намалиме притисокот врз цените на горивата, да ја ограничиме инфлацијата и да ги заштитиме граѓаните и стопанството.
Македонија е мала и отворена економија и не може да остане изолирана од глобалните случувања. Но, она што можеме и што го покажавме во овие две години е дека со навремени, одговорни и добро таргетирани политики можеме успешно да ги амортизираме последиците од надворешните кризи. Затоа и понатаму остануваме посветени на зачувување на ценовната стабилност, заштитата на животниот стандард и создавање предвидлива економска средина за граѓаните и стопанството.