Connect with us

Uncategorized

„Старечки домови на Балканот: Македонија и Србија меѓу ограничени капацитети и потреба за реформ

Media Press

Објавено на

Во Швајцарија системот на работа на старечки домови е дел од пошироката мрежа за долгорочна грижа и е организиран на високо координирано ниво:

Основни карактеристики

  • Разновидни форми на грижа: постојат старечки домови, домови со 24-часовна медицинска нега, како и „intermediate housing“ – структури за лица кои имаат потреба од делумна поддршка.
  • Интегрирана мрежа: системот вклучува соработка меѓу болници, матични лекари, домашна нега (Spitex), семејни негуватели и институции.
  • Регулативи и стандарди: услугите се регулирани со Законот за здравствено осигурување (KVG) и Уредбата за бенефиции за нега (KLV), кои дефинираат 12 нивоа на потреба за нега.
  • Кантонална автономија: секој кантон има право да воведе сопствен систем за проценка на потребите, што создава разновидност во практиките.
  • Финансирање: трошоците се покриваат преку комбинација од здравствено осигурување, јавни средства и приватни плаќања од корисниците и нивните семејства.

Практичен систем на работа

ЕлементКако функционира
Прием на кориснициПо проценка на потребите (RAI-HC, BESA системи) се определува нивото на нега.
Нивоа на негаОд минимална поддршка до интензивна медицинска грижа (12 категории).
ПерсоналМедицински сестри, негуватели, физиотерапевти, социјални работници; бројот се прилагодува на потребите.
КоординацијаДомовите работат во тесна врска со болници и домашни служби за да се обезбеди континуитет на нега.
ФинансииОсигурувањето покрива дел од медицинската нега, додека сместувањето и дополнителните услуги често се плаќаат приватно.

Клучни предизвици

  • Стареење на населението и раст на потребата за долгорочна нега.
  • Баланс меѓу јавни и приватни трошоци.
  • Недостаток на квалификуван кадар во одредени региони.

Со други зборови, системот во Швајцарија е силно регулиран, но и флексибилен – овозможува различни модели на грижа според индивидуалните потреби и финансиски можности.

Дали би сакал да направиме споредба со системот на старечки домови во Македонија, за да видиме каде се најголемите разлики и можности за подобрување?

СПОРЕДБА НА СТАРЕЧКИ ДОМОВИ ВО ШВАЈЦАРИЈА И МАКЕДОНИЈА

ОбластШвајцаријаМакедонија
РегулацијаСтрога, со јасни стандардиОграничена, со недоволна контрола
ФинансирањеОсигурување + јавни средства + приватноГлавно приватно
ПерсоналДобро обучен, мултидисциплинаренНедостаток на кадар
КоординацијаИнтегрирана мрежаСлаба поврзаност
КвалитетВисок и стандардиран

Еве модел за подобрување на системот на старечки домови во Македонија, инспириран од швајцарското искуство:

1. Регулација и стандарди

  • Воведување национални стандарди за квалитет на нега (слично на RAI-HC или BESA системите во Швајцарија).
  • Редовни инспекции и независни ревизии за да се обезбеди транспарентност и доверба.

2. Финансирање

  • Комбиниран модел: државна поддршка + здравствено осигурување + приватни плаќања.
  • Субвенции за семејства со ниски приходи за да се обезбеди пристапност.
  • Поттикнување јавно-приватни партнерства за изградба и модернизација на домови.

3. Персонал и обука

  • Воведување задолжителни програми за континуирана едукација на медицински сестри и негуватели.
  • Привлекување кадар преку финансиски стимулации и подобри услови за работа.
  • Интеграција на мултидисциплинарни тимови (социјални работници, физиотерапевти, психолози).

4. Координација со здравствениот систем

  • Создавање мрежа меѓу старечките домови, болниците и службите за домашна нега.
  • Дигитални платформи за следење на здравствената состојба и комуникација меѓу институциите.

5. Квалитет на живот

  • Програми за социјална интеграција: културни активности, спорт, волонтерски иницијативи.
  • Архитектонски стандарди за удобност и пристапност (бариера-фри простори).
  • Поголем фокус на психолошка поддршка и индивидуализирана грижа.

👉 Со ваков модел Македонија може да премине од сегашниот ограничен систем кон модерна, интегрирана и достапна мрежа за долгорочна грижа, која ќе обезбеди достоинствен живот за постарите лица.

СПОРЕДБА НА СИСТЕМОТ НА СТАРЕЧКИ ДОМОВИ ВО МАКЕДОНИЈА И СРБИЈА

ОбластМакедонијаСрбија
РегулацијаНедоволна стандардизација; ограничени инспекции и контролиРегулирано со Законот за социјална заштита и Законот за јавни служби
ФинансирањеГлавно приватно плаќање од корисници; државната поддршка е ограниченаКомбинирано: државни средства, локални самоуправи и приватни плаќања
ПерсоналНедостаток на квалификуван кадар; минимален број медицински сестриМедицински сестри, негуватели, социјални работници; вклучени и волонтери
КоординацијаСлаба поврзаност со болници и домашна негаРазвиени програми за домашна нега и дневни центри (на пр. Caritas)
КвалитетНестабилен, варира од дом до домПод надзор на државни институции; капацитети ограничени, но постои контрола

Македонија има помалку институции, недоволна регулација и недостиг на кадар, што ја прави грижата за постарите лица послаба.

Србија има поразвиен систем со законска рамка и програми за домашна нега, но и таму капацитетите не се доволни за растечката постара популација.

прикажи повеќе

Uncategorized

УРОЛОШКАТА КЛИНИКА Во Скопје станува регионален центар за едукација и обука на уролози од регионот

Media Press

Published

на

На 2 ноември, Клиниката за урологија ја презеде улогата на меѓународен едукативен центар, отворајќи ги своите врати за уролози од Бугарија, Србија, Косово и Албанија. Тие имаа можност да се запознаат со најсовремените хируршки методи во решавањето на уринарната инконтиненција и еректилната дисфункција со помош на уролошки импланти или протези.

Во рамките на еднодневната програма беа изведени три операции пред присутните уролози: имплантација на трикомпонентна пенилна протеза и два зафати за вградување вештачки уринарен сфинктер кај мажи. Покрај директната опсервација на операциите, учесниците имаа можност да научат повеќе и за изборот и подготовката на пациентите, видовите на импланти, начините на нивно вградување, како и можните постоперативни компликации.

Операциите и едукативната програма ги изведуваше проф. д-р Огнен Ивановски.

Оваа меѓународна едукативна хируршка сесија претставува значајен чекор во развојот на македонската урологија и потврда дека домашната медицинска експертиза не само што ги следи современите светски достигнувања, туку активно придонесува за нивно споделување и унапредување во регионот. Клиниката и во иднина ќе продолжи да биде центар за едукација, обука и стручно усовршување на уролози од регионот во оваа област.

Министерството за здравство ја поздравува оваа иницијатива и го изразува своето признание за стручниот ангажман на тимот на Универзитетската клиника за урологија и директорот д-р Башким Шабани, како и благодарност до Фондот за здравствено осигурување за поддршката во унапредувањето на нашиот здравствен систем.

Прочитај повеќе

Uncategorized

Од полноќ, повисока цена на горивата

Media Press

Published

на

Регулаторната комисија за енергетика, водни услуги и услуги за управување со комунален отпад на Република Северна Македонија (РКЕ) донесе Одлука со која се врши зголемување на малопродажните цени на нафтените деривати.

Од 3.11.2026 година од 00:01 часот максималните цени на  нафтените деривати ќе изнесуваат:

  • Моторен бензин ЕУРОСУПЕР БС – 95       93,00  (денари/литар),
  • Моторен бензин ЕУРОСУПЕР БС – 98       95,00  (денари/литар)
  • Дизел гориво ЕУРОДИЗЕЛ БС (Д-Е V)       100,00  (денари/литар)
  • Масло за горење Екстра лесно 1 (ЕЛ-1)   110,00  (денари/литар)
  • Мазут М-1 НС       55,573 (денари/килограм),

Прочитај повеќе

Uncategorized

Предности и недостатоци на долгорочното владеење

Avatar

Published

на

Предности (Ако власта е ефикасна и со визија)

  • Стратешка стабилност и предвидливост: Долгорочниот мандат овозможува планирање и реализација на крупни инфраструктурни и капитални проекти кои бараат повеќе години за завршување (патишта, енергетски системи, реформи во образованието).
  • Континуитет во политиката: Нема чести прекини или менување на правецот поради промена на влади, што може да привлече странски инвеститори и да создаде сигурност во економскиот систем.
  • Искуство и институционална меморија: Раководството и администрацијата стекнуваат длабоко знаење за функционирањето на системот, што теоретски треба да носи побрзи и помдри одлуки.

Недостатоци (Ризиците на долгото владеење)

  • Апсолутна моќ и ерозија на институциите: Според познатата максима на Лорд Актон, „моќта корумпира, а апсолутната моќ корумпира апсолутно“. По 14 години, границите меѓу партијата, државата и институциите често се бришат.
  • Загуба на чувство за реалност (изолација на власта): Раководството и луѓето околу него влегуваат во „политички меур“ и престануваат да ги слушаат вистинските потреби и критики на граѓаните.
  • Отсуство на алтернатива: Долгорочната власт создава перцепција кај јавноста дека промената е невозможна, што ја убива политичката и општествената конкурентност.

2. Важни прашања и дилеми

Ако лидерот е добар, дали соработниците прават злоупотреби?

Да, и тоа е една од најчестите појави. Дури и кога првиот човек на власта има искрени намери и е чесен, по 14 години власт се создава мрежа од интереси, лојалност и клиентелизам.

  • Луѓето блиски до власта (функционери, бизнисмени, партиски кадри) често ја користат позицијата на лидерот како „чадор“ за лични збогатувања и злоупотреби.
  • Лидерот, поради замор, затвореност во кругот на соработници или потреба од политичка поддршка, често замижува пред овие појави или нема механизми (или волја) да ги санкционира навреме.

Што значи ако за некои е добро, а за други не?

Во општество со долготрајна власт често се раѓа поделба на „победници“ и „поразени на транзицијата/системот“:

  • За привилегираните: Тие што се дел од партиската структура, клиентелистичката мрежа или добиваат тендери и позиции, сметаат дека периодот е златно доба. За нив стабилноста значи сигурност и профит.
  • За оние за кои не е добро: За останатите, кои не припаѓаат на тие кругови, овој систем значи неправда, нерамноправни шанси за вработување (каде партиската книшка е поважна од знаењето), економска маргинализација и губење на надежта. Во демократските општества, власта треба да работи за сите граѓани, а не само за својата база.

Што значи да се чека 14 години за промени?

Времето е најскапиот ресурс на човекот. Да се чека 14 години за нешто да се промени или подобри значи:

  • Изгубени генерации: Една цела генерација млади луѓе може да го помине својот образовен и работоспособен век во систем кој не им нуди перспектива, што води до масовно иселување (одлив на мозоци).
  • Нормализација на проблемите: Луѓето се навикнуваат на лошите состојби, мислејќи дека „секогаш било така“ и дека ништо не може да се промени.
  • Губење на демократскиот капацитет: Демократијата е здрава кога има цикличност и менливост на власта. Кога еден субјект владее 14 години, граѓаните стануваат потчинети набљудувачи наместо активни учесници во носењето одлуки.

Заклучок: Колку и да имало поединечни позитивни резултати во еден 14-годишен период, цената што ја плаќа институционалниот систем, општествената кохезија и демократската култура обично е многу висока. Затоа во современите демократии постојат ограничувања на мандатите (на пр. максимум два мандата или 8 години), токму за да се спречат овие негативни последици од долготрајното вршење на власта.

Прочитај повеќе