Uncategorized
Ова не е Умка: вистинскиот карактер на поларните мечки
Објавено на
Од
Media Press
Овој редок вид, кој напредува во исклучително суровите услови на далечниот север, успеал да се справи со мрачното време на поларната ноќ, ограничените залихи на храна и постојаниот студ. Сепак, не можел да одолее на немилосрдниот лов на луѓето. За среќа, луѓето се освестиле пред овој неверојатен вид да потоне во заборав и да го внесат во Црвената книга. Но, враќањето на популацијата не е лесно – ова животно се соочува со премногу предизвици.
Големи и мали
Ритмите на животот на Арктикот се различни од каде било на друго место – поларната ноќ трае половина година. Во овој период, женките мечки ги раѓаат своите младенчиња и ги дојат. Токму затоа им се потребни дувла – за разлика од нивните кафеави роднини, поларните мечки не хибернираат. Мажјаците повремено може да се повлечат во привремено дувло за да чекаат снежна бура, понекогаш и до еден месец, но потоа секогаш се упатуваат да талкаат по полињата покриени со снег. Женките, сепак, поминуваат многу повеќе време „дома“, но и тие се лишени од сон – нивните младенчиња бараат внимание.
Мајката мечка почнува да бара локација за својот иден „стан“ многу однапред. Иако генерално има тенденција да се враќа на места каде што успешно родила младенчиња, конечниот избор на локација првенствено е под влијание на временските услови. Снежната покривка е особено важна – колку повеќе снег, толку подобро и побезбедно. Кога има доволно снег, идната мајка копа дувло и се породува околу Нова Година. Потоа останува внатре околу три месеци, доејќи ги своите младенчиња и чекајќи да пораснат. Од време на време, таа го проширува својот „животен простор“, создавајќи нови „соби“.

„ Обично, сите дувла се со една комора, но може да има две или три “, објаснува Иван Мизин, заменик-директор за наука во Рускиот арктички национален парк. „ Со текот на времето, нечистотијата – крзното и салото – се акумулира во снежната комора. До пролет, младенчињата може да станат поактивни во нивното подснежно засолниште, барајќи повеќе простор. Понатаму, понекогаш изолационата покривка може да не биде доволна за мајката мечка или температурата може да не ѝ е по вкус. Потоа таа почнува да копа уште неколку метри нанадвор, подобрувајќи ги условите за живот .“
Ако густината на дувлата во некоја област е голема, како на островот Врангел, кој има репутација на породилно одделение за поларни мечки, две женки имаат шанса да се сретнат во истата област.
„ Имало случаи каде што научниците откриле посебни дувла со заеднички комори поврзани една со друга “, се сеќава Александар Груздев, докторант по биологија. „ Најверојатно, за време на процесот на хибернација и формирање нови комори, женките одеднаш се нашле во непосредна близина. Ова завршило доста мирно – женките мечки генерално се обидуваат да избегнат конфликт .“

Кога младенчињата ќе достигнат одредена големина, време е да излезат. Друг знак дека е време да се напушти дувлото е гладот, бидејќи мајката мечка пости речиси пет месеци додека ги дои своите младенчиња. Дневните часови исто така играат улога – научниците шпекулираат дека и покрај импресивната снежна покривка, која може да биде еден метар или повеќе, мајката мечка некако чувствува дека пораснала. Можеби нејзините хормонални нивоа и општата благосостојба се менуваат во овој момент. Одлучувајќи дека е време да ги „изведе своите младенчиња на свет“, мајката прави дупка во земјата и поминува еден или два дена истражувајќи. Потоа излегува и ги изведува своите младенчиња – на почетокот за кратко време. Семејството останува блиску до дувлото една или две недели, додека мајката ја следи состојбата на младенчињата, утврдувајќи дали се подготвени за долги патувања низ отворен простор.
„ Во овој период, тие не смеат да бидат вознемирувани под никакви околности “, забележува Иван Мизин. „ Низ целиот свет – тука, во Канада и на Свалбард – посетата на дувла во ова време е строго забранета. Ако женската мечка се вознемири од која било причина, таа може да ги напушти или дури и да ги убие своите младенчиња, одлучувајќи дека не може да ги одгледува. Мајката е многу будна за сите надворешни фактори што би можеле негативно да влијаат врз судбината на нејзиното потомство. Дури и навидум безопасните ирваси можат да предизвикаат проблеми ако ја нарушат нивната рутина со бучава. Пред да ја напушти дувлото засекогаш, мајката мечка мора да се осигура дека околното подрачје е мирно и дека има храна во близина – обично кученца од прстенести фоки, кои се породуваат околу ова време .
Кога се загрозени, младенчињата се кријат под нивната мајка, која е доволно силна за да го одбие секој напаѓач. Единственото нешто што не може лесно да го победи е мажјак од нејзиниот вид. Истражувачите често забележале случаи на канибализам, каде што поларните мечки ги убиваат своите младенчиња, и тоа не мора затоа што се гладни. Мајката, преокупирана со своите деца, едноставно нема време за мажјак, а единствениот начин да привлече внимание и да ја принуди мечката да се размножува е да ги убие младенчињата.
И еве ја имаме трпезаријата.
Сепак, во текот на пролетта и летото, кога храната е релативно изобилна, мечките генерално се доста толерантни едни кон други. Потребата за барање храна во нестабилните арктички услови ги обучила да избегнуваат непотребни конфликти.
„ Пред неколку години, на островот Врангел беше направена навистина извонредна фотографија “, се сеќава Иван Мизин. „ Речиси 200 животни се собрале околу трупот на кит со грофовија – целата падина околу него буквално беше испреплетена со поларни мечки од различна возраст и пол. Секако, во такви ситуации, тие се хранат наизменично, одржувајќи одредена хиерархија, но исто така се однесуваат доста мирно .“
„ Ако младите прво го пронајдат пленот, а потоа пристигне поголем мажјак, тој ќе ги избрка за некое време “, објаснува Александар Груздев. „ Но, наскоро ќе се вратат и ќе се хранат заедно. Моите колеги еднаш забележаа како мечка убива морж, и додека тој јадеше, пристигнаа и други. На почетокот, ловецот ги избрка, но наскоро стана јасно: додека тој се справуваше со првите неколку, другите доаѓаа по свежото месо, а додека се боревте со сите нив, немаше останато храна. Така, набрзо, сите се хранеа заедно доста пријателски. Мечките го сфаќаат ова доста филозофски. Женките, сепак, имаат тенденција да се приближуваат одделно – тие се грижат за своите младенчиња, па затоа имаат тенденција да избегнуваат премногу да се приближуваат до големите мажјаци .


Поврзани содржини
Uncategorized
УРОЛОШКАТА КЛИНИКА Во Скопје станува регионален центар за едукација и обука на уролози од регионот
Published
2 недели agoна
ноември 4, 2026By
Media Press
На 2 ноември, Клиниката за урологија ја презеде улогата на меѓународен едукативен центар, отворајќи ги своите врати за уролози од Бугарија, Србија, Косово и Албанија. Тие имаа можност да се запознаат со најсовремените хируршки методи во решавањето на уринарната инконтиненција и еректилната дисфункција со помош на уролошки импланти или протези.
Во рамките на еднодневната програма беа изведени три операции пред присутните уролози: имплантација на трикомпонентна пенилна протеза и два зафати за вградување вештачки уринарен сфинктер кај мажи. Покрај директната опсервација на операциите, учесниците имаа можност да научат повеќе и за изборот и подготовката на пациентите, видовите на импланти, начините на нивно вградување, како и можните постоперативни компликации.
Операциите и едукативната програма ги изведуваше проф. д-р Огнен Ивановски.
Оваа меѓународна едукативна хируршка сесија претставува значајен чекор во развојот на македонската урологија и потврда дека домашната медицинска експертиза не само што ги следи современите светски достигнувања, туку активно придонесува за нивно споделување и унапредување во регионот. Клиниката и во иднина ќе продолжи да биде центар за едукација, обука и стручно усовршување на уролози од регионот во оваа област.
Министерството за здравство ја поздравува оваа иницијатива и го изразува своето признание за стручниот ангажман на тимот на Универзитетската клиника за урологија и директорот д-р Башким Шабани, како и благодарност до Фондот за здравствено осигурување за поддршката во унапредувањето на нашиот здравствен систем.
Uncategorized
Од полноќ, повисока цена на горивата
Published
2 недели agoна
ноември 2, 2026By
Media Press
Регулаторната комисија за енергетика, водни услуги и услуги за управување со комунален отпад на Република Северна Македонија (РКЕ) донесе Одлука со која се врши зголемување на малопродажните цени на нафтените деривати.
Од 3.11.2026 година од 00:01 часот максималните цени на нафтените деривати ќе изнесуваат:
- Моторен бензин ЕУРОСУПЕР БС – 95 93,00 (денари/литар),
- Моторен бензин ЕУРОСУПЕР БС – 98 95,00 (денари/литар)
- Дизел гориво ЕУРОДИЗЕЛ БС (Д-Е V) 100,00 (денари/литар)
- Масло за горење Екстра лесно 1 (ЕЛ-1) 110,00 (денари/литар)
- Мазут М-1 НС 55,573 (денари/килограм),
Uncategorized
Предности и недостатоци на долгорочното владеење
Published
3 недели agoна
октомври 26, 2026By
lence
Предности (Ако власта е ефикасна и со визија)
- Стратешка стабилност и предвидливост: Долгорочниот мандат овозможува планирање и реализација на крупни инфраструктурни и капитални проекти кои бараат повеќе години за завршување (патишта, енергетски системи, реформи во образованието).
- Континуитет во политиката: Нема чести прекини или менување на правецот поради промена на влади, што може да привлече странски инвеститори и да создаде сигурност во економскиот систем.
- Искуство и институционална меморија: Раководството и администрацијата стекнуваат длабоко знаење за функционирањето на системот, што теоретски треба да носи побрзи и помдри одлуки.

Недостатоци (Ризиците на долгото владеење)
- Апсолутна моќ и ерозија на институциите: Според познатата максима на Лорд Актон, „моќта корумпира, а апсолутната моќ корумпира апсолутно“. По 14 години, границите меѓу партијата, државата и институциите често се бришат.
- Загуба на чувство за реалност (изолација на власта): Раководството и луѓето околу него влегуваат во „политички меур“ и престануваат да ги слушаат вистинските потреби и критики на граѓаните.
- Отсуство на алтернатива: Долгорочната власт создава перцепција кај јавноста дека промената е невозможна, што ја убива политичката и општествената конкурентност.

2. Важни прашања и дилеми
Ако лидерот е добар, дали соработниците прават злоупотреби?
Да, и тоа е една од најчестите појави. Дури и кога првиот човек на власта има искрени намери и е чесен, по 14 години власт се создава мрежа од интереси, лојалност и клиентелизам.
- Луѓето блиски до власта (функционери, бизнисмени, партиски кадри) често ја користат позицијата на лидерот како „чадор“ за лични збогатувања и злоупотреби.
- Лидерот, поради замор, затвореност во кругот на соработници или потреба од политичка поддршка, често замижува пред овие појави или нема механизми (или волја) да ги санкционира навреме.
Што значи ако за некои е добро, а за други не?
Во општество со долготрајна власт често се раѓа поделба на „победници“ и „поразени на транзицијата/системот“:
- За привилегираните: Тие што се дел од партиската структура, клиентелистичката мрежа или добиваат тендери и позиции, сметаат дека периодот е златно доба. За нив стабилноста значи сигурност и профит.
- За оние за кои не е добро: За останатите, кои не припаѓаат на тие кругови, овој систем значи неправда, нерамноправни шанси за вработување (каде партиската книшка е поважна од знаењето), економска маргинализација и губење на надежта. Во демократските општества, власта треба да работи за сите граѓани, а не само за својата база.

Што значи да се чека 14 години за промени?
Времето е најскапиот ресурс на човекот. Да се чека 14 години за нешто да се промени или подобри значи:
- Изгубени генерации: Една цела генерација млади луѓе може да го помине својот образовен и работоспособен век во систем кој не им нуди перспектива, што води до масовно иселување (одлив на мозоци).
- Нормализација на проблемите: Луѓето се навикнуваат на лошите состојби, мислејќи дека „секогаш било така“ и дека ништо не може да се промени.
- Губење на демократскиот капацитет: Демократијата е здрава кога има цикличност и менливост на власта. Кога еден субјект владее 14 години, граѓаните стануваат потчинети набљудувачи наместо активни учесници во носењето одлуки.

Заклучок: Колку и да имало поединечни позитивни резултати во еден 14-годишен период, цената што ја плаќа институционалниот систем, општествената кохезија и демократската култура обично е многу висока. Затоа во современите демократии постојат ограничувања на мандатите (на пр. максимум два мандата или 8 години), токму за да се спречат овие негативни последици од долготрајното вршење на власта.

Поевтинуваат горивата

ТРИБИНА ЗА КРСТЕ ПЕТКОВ МИСИРКОВ – вековна мисла и неизбришлив темел на македонскиот идентитет

Пензионерите од Василево добија пензионерски клуб

ФАТЕН СО АКТИВНА ЗАБРАНА: Управувал со возило спротивно на законската мерка – забрана за управување на возило!
