Connect with us

Култура

Градови-држави на античкиот свет: Топ 10 најпознати

Media Press

Објавено на

Многумина слушнале за концептот на град-држава. Што е тоа и кои од нив постоеле во античкиот свет?

Извор: Freepik

Што се градови-држави?

Град-држава е независна, суверена територија. Се состои од еден главен град и околни рурални периферни области (хора). Градот-држава бил примарна форма на политичка, економска и социјална организација во античко време.

Што ги разликува градовите-држави

  • Суверенитет . Секој град-држава имал своја влада, закони, војска, богови-заштитници и систем на управување. Не бил предмет на никаква надворешна власт.
  • Компакност. Градот-држава зафаќал мала територија која лесно се контролирала од центарот.
  • Самоодржливост. Руралната област испраќала храна во градот, кој, пак, произведувал занаетчиски производи и служел како трговски центар.
  • Државјанство. Жителите (не сите, туку слободните луѓе, честопати староседелци) се сметале за граѓани, а не само за поданици. Државјанството подразбирало права и одговорности (на пример, учество во милицијата и владата).

Првите градови-држави

Првите градови-држави се појавиле уште во 4-тиот милениум п.н.е. во месопотамскиот регион (помеѓу реките Тигар и Еуфрат, денешен Ирак). Нивното појавување е поврзано со „урбаната револуција“.

Во тоа време, развојот на земјоделството овозможил производство на вишок храна. Ова довело до поделба на трудот, социјална стратификација и појава на сложени општествени институции.

Најраните познати градови-држави биле, на пример, Урук, Ур, Лагаш, Киш, Нипур.

Познати личности и закони

Извор: Freepik

1. Месопотамија (Месопотамија)

  • Хамурабиевиот законик. Хамураби бил крал на Вавилон (18 век п.н.е.). Тој е автор на познатиот Хамурабиев законик. Тој е еден од најстарите и најсеопфатните правни законици, заснован на принципот на талион („око за око“).

Хамурабиевиот законик е законик од 282 члена врежан на голема камена стела. На врвот, Хамураби е прикажан како прима закони од богот на сонцето Шамаш (симбол на божественото потекло на авторитетот и законот).

Може да се идентификуваат следниве основни принципи.

Принципот на талион. „Око за око, заб за заб“ (lex talionis). Се однесувал само на оние со еднаков општествен статус.

Социјална нееднаквост. Казната зависела од општествениот статус на сторителот и жртвата (слободен, зависен (мушкенум), роб). Доколку на роб му била нанесена штета, на сопственикот требало да му се исплати само надомест.

Претпоставка за вина. Обвинетиот мораше да ја докаже својата невиност.

Тешкотија на казните. Повеќето злосторства биле казниви со смрт, осакатување или парични казни.

  • Законите на Ур-Наму (Ур) – ~2100–2050 п.н.е. Ова е најстариот зачуван законик. Создаден е од основачот на Третата династија на Ур. За разлика од Хамурабиевиот законик, тој тешко вклучува телесна казна или принципот на талион. Главната форма на казна се паричните казни.
  • Законите на Липит-Иштар (Исин) – околу 1930 година п.н.е. Ова е уште еден сумерски законик, претходник на Хамурабиевиот законик. Содржел пролог и епилог, кои станале модел за Хамураби. Исто така, ги регулирал односите поврзани со закуп на земјиште, градини и судови.
  • Урукагина (Уруинимгина) бил владетел на градот Лагаш (околу 24 век п.н.е.). Урукагина бил познат по своите реформи и еден од првите правни кодекси во историјата, создаден за заштита на сиромашните од произволните постапки на службениците.

Извор: Freepik

2. Античка Грција

Законите овде не беа толку кодекси колку регулативи што ја дефинираа државната структура.

  • Законите на Ликург (Спарта) – 9-8 век п.н.е. Ликург бил легендарен законодавец, создавач на ригидниот општествен систем на Спарта. Неговите закони претставувале непишан збир правила и обичаи (ретра). Тие го регулирале целиот живот на Спартанецот, од раѓање до смрт.

Основните принципи беа како што следува.

Строга воена дисциплина. Целиот живот на еден спартанец бил потчинет на интересите на војската.

Социјално образование (агога). Од седумгодишна возраст, момчињата живееле во касарни и биле подложени на ригорозна обука.

Еднаквост меѓу Спартанците. Постоела забрана за луксуз, заеднички оброци (сиситија) и прераспределба на земјиштето меѓу граѓаните.

Строга контрола врз хелотите. Освоеното население било брутално потиснато.

  • Драконови закони (Атина) – 621 п.н.е. Ова е првиот пишан запис за законите во Атина.

Главниот принцип беше екстремна строгост. Драконовите закони, на пример, наметнуваа смртна казна за речиси сите злосторства, дури и за кражба на зеленчук. Оттука и изразот „драконски мерки“. Сепак, и покрај неговата суровост, ова беше важен чекор, бидејќи законот стана пишан и јавно достапен, ограничувајќи ја произволната практика на аристократските судии.

  • Законите на Солон (Атина) – 594 п.н.е. Солон бил атински реформатор кој ги поставил темелите на демократијата во Атина.

Тоа беше голема реформа што ги постави темелите на атинската демократија.

Главни принципи:
– укинување на должничкото ропство (сеисахтија): ослободување на граѓаните поробени поради долг;
– политичка поделба според имотната квалификација: сите луѓе биле поделени во четири класи во зависност од приходот, а не од потеклото, со што се скршила моќта на племенската аристократија;
– создавање на нови органи на власта: народно собрание (еклезија), Собор на четиристотини (буле), порота (хелија).

Извор: АП 2024

3. Антички Рим (за време на Републиката)

Законите на Дванаесетте таблици, околу 450 година п.н.е. Ова е првиот пишан запис за римското право. Законите биле изложени на 12 дрвени таблици на форумот за јавно гледање.

Клучни принципи:
– јавност и достапност: законот повеќе не бил тајна на патрициските свештеници;
– регулирање на сите сфери на животот: од судски постапки и долгови односи до семејно и наследно право;
– строгост и едноставност: како и во античките закони, казните биле сурови.

Законите од Дванаесетте таблици станале основа за целото последователно римско право, кое ја формирало основата на повеќето современи правни системи во Европа.

Извор: Freepik

10 градови-држави од античкиот свет подредени по ред

Да наведеме 10 впечатливи примери од различни региони и епохи.

1. Урук (Месопотамија, Сумери)

Расцутот на Урук се случил приближно помеѓу 3500 и 2800 година п.н.е.
Урук се смета за еден од првите и најголемите градови во антиката. Тука се појавил еден од најстарите системи на пишување (клинесто писмо) и монументална архитектура (храмовиот комплекс Еана). Понатаму, епот за Гилгамеш е поврзан со Урук.

2. Ур (Месопотамија, Сумери)

Неговиот најславен период се случил во 3-тиот милениум п.н.е. Бил голем религиозен и трговски центар. Градот-држава е познат по „Кралските гробници на Ур“, кои содржат безброј богатства и докази за човечки жртви. Според Библијата, тоа е родното место на пророкот Авраам.

3. Лагаш (Месопотамија, Сумери)

Лагаш цветал од 25-ти до 24-ти век п.н.е., благодарение на реформите на Уринимгина и неговите постојани војни со соседниот град-држава Ума. Бројни економски и административни документи од овој период се зачувани.

4. Вавилон (Месопотамија)

Неговиот најславен период бил од  18-ти до 6-ти век п.н.е. Бил главен град на Вавилонското Царство. Вавилон го достигнал врвот на својата моќ под водство на кралот Хамураби и Навуходоносор II. Бил голем културен и политички центар.

5. Атина (Античка Грција)

Неговиот најславен период бил од 5 до 4 век п.н.е. Тоа било родно место на демократијата, филозофијата (Сократ, Платон и Аристотел се родени тука), театарот и класичната уметност. Понатаму, атинскиот Акропол и Партенон станале симболи на античката култура. Атина била и водач на Делската лига.

6. Спарта (Античка Грција)

Нејзиниот најславен период бил од 6 до 4 век п.н.е. Таа била антитеза на Атина. Спарта била град со ригиден, милитаризиран систем. Целиот живот таму бил потчинет на дисциплината и интересите на државата. Спарта станала позната по својата непобедлива копнена војска и херојството во Битката кај Термопилите.

7. Картагина (Северна Африка, Феникијци)

Картагина цветала од 6-ти до 2-ри век п.н.е. Таа била голема поморска трговска сила. Основана како феникиска колонија, подоцна станала независна и моќна држава. Се борела во познатите пунски војни со Рим, што резултирало со нејзино уништување.

8. Рим (Италија)

Периодот на градот-држава: VIII–I век п.н.е. (пред основањето на Империјата). Рим првично бил мал град на седум ридови. Постепено, го потчинил целиот Италијански Полуостров, а потоа и целиот Медитеран. Создал развиен правен систем и републикански институции.

9. Ерусалим (древна Јудеја)

Период на просперитет: 10-ти–6-ти век п.н.е. (како главен град на Кралството Јуда). Тоа е свет град за трите аврамски религии: јудаизам, христијанство и ислам. Ерусалим бил центар на Кралството Израел, а потоа на Кралството Јуда, и местото на Првиот и Вториот храм на Ерусалим.

10. Тир (Феникија)

Неговиот најславен период бил од  12-ти до 8-ми век п.н.е. Бил голем поморски и трговски центар, познат по своите вешти занаетчии и морнари. Тир основал бројни колонии, вклучувајќи ја и Картагина. Градот бил познат и по производството на скапа виолетова боја од школки.

Извор: InFocus Mail

прикажи повеќе

Култура

„Охрид In Situ – архитектура, континуитет и мудрост на местото“ избран за македонски претставник на Венециското биенале на архитектура 2027

Media Press

Published

на

Проектот „Охрид In Situ – архитектура, континуитет и мудрост на местото“, на Здружението на граѓани за поддршка и промоција на културата „Континео“ од Скопје, ќе ја претставува Македонија на 20. Интернационална изложба на архитектура во Венеција во 2027 година, во организација на „La Biennale di Venezia“.

Проектот е дело на авторите: Владимир Десков, д-р Ана Ивановска Дескова, д-р Јован Ивановски, д-р Харалд Трап и Симон Хартман, со соработниците     д-р Теа Дамјановска, д-р Михајло Стојановски и м-р Зоран Петровски. Куратор на проектот е д-р Јован Ивановски, а комесар е Авни Ќаили, директор на НУ Музеј на современата уметност – Скопје.

Во рамките на Конкурсот за учество на Република Северна Македонија на 20. Интернационална изложба на архитектура во Венеција во 2027 година, во предвидениот рок е доставен еден проект – „Охрид In Situ – архитектура, континуитет и мудрост на местото“. Комисијата за разгледување на проектите, во состав Огнен Марина, Мишко Ралев и Рилинд Селмани, по разгледувањето на доставената пријава и документација, утврди дека проектот ги исполнува условите и критериумите утврдени со Конкурсот.

Според образложението на Комисијата, проектот претставува концептуално јасен и теориски релевантен предлог за национално претставување, со фокус на Охрид и неговите исклучителни природни, културни и архитектонски вредности. Проектот го истражува Охрид како простор во кој низ вековите се преплетуваат природата, топографијата, архитектурата, материјалите, градителските практики и секојдневниот живот. Посебен акцент е ставен на регионалниот модернизам од втората половина на 20 век и начинот на кој македонските архитекти го реинтерпретирале наследеното просторно искуство на Охрид. Како што се наведува во извештајот на Комисијата, проектот ја поставува архитектонската коегзистенција како историски и просторен механизам преку кој архитектурата на Охрид постојано се преобразува, притоа задржувајќи континуитет со знаењето и искуството вградено во местото.

Комисијата особено ја истакнува поврзаноста на проектот со генералната тема на кураторите на 20. Интернационална изложба на архитектура во Венеција, Ванг Шу и Лу Венју – „Создавај архитектура – за можноста за соживот во соочување со реалноста“ („Do Architecture – For the Possibility of Coexistence Facing a Real Reality“).

Со изборот на проектот „Охрид In Situ – архитектура, континуитет и мудрост на местото“, Северна Македонија на 20. Интернационална изложба на архитектура во Венеција во 2027 година ќе го претстави Охрид како архитектонски и културен простор во кој наследството, современата архитектура и локалното знаење се поврзуваат во современа и меѓународно релевантна архитектонска приказна.

Прочитај повеќе

Култура

Изведба на балетскиот бисер, „Шехерезада“ од Николај Римски-Корсаков

Media Press

Published

на

На 19 септември 2026 со почеток во 20.00 часот на сцената на Националната опера и балет ќе се изведе балетскиот бисер, „Шехерезада“ од Николај Римски-Корсаков, ремек-дело кое ја обединува магијата на ориенталните приказни со раскошната балетска уметност.

Базирана на мотивите од „Илјада и една ноќ“, оваа балетска класика ќе се изведе под  диригентската палка на Бисера Чадловска, кореографијата е на познатиот балет-мајстор од Москва, Михаил Крапивин, со првична постановка на Михаил Фокин. Сценографијата е на Марија Ветероска, а костимите на Маја Бурсаќ од Србија, концерт-мајстор е Верица Ламбевска.

 Балетската приказна ќе ни ја раскажат: Наташа Трендафилова Гицев, Балаж Лочеи (Унгарија) заедно со првенците, истакнати солисти, солисти, балетскиот ансамбл и оркестарот на Националната опера и балет.

Балетот „Шехерезада“, инспириран од легендарните приказни од збирката „Илјада и една ноќ“, претставува ремек-дело во балетската литература кое ја спојува магијата на ориенталните приказни, драматичната музика и раскошниот сценски израз. Со богата кореографија, експресивни движења и внимателно избрани сценски детали, делото ја истражува моќта на раскажувањето, страста, љубомората и интригата, а ликот на Шехерезада носи мистерија и вештина што ја фасцинира публиката со секоја сцена.

Прочитај повеќе

Култура

Љутков од Брисел: Македонската култура силно одекна во срцето на Европа

Media Press

Published

на

„Македонската култура е жива ризница на духот. Таа е светлина во фреските, ехо во каменот и трепет во народната песна. Во неа се запишани радоста и болката, копнежот и гордоста, истрајноста и вербата на многу генерации што создавале, чувале и оставале траен белег“, рече министерот за култура и туризам Зоран Љутков вчеравечер во своето обраќање пред концертот на Националниот џез-оркестар во Брисел во рамките на манифестацијата „Денови на македонската култура“ во Белгија.

Љутков истакна дека оваа значајна културна манифестација е потврда дека   културата е најмоќниот јазик за поврзување, почит и соработка меѓу народите.

„Вечерва, музиката го презема зборот. Овде, во култниот ’Бозар‘, Националниот џез-оркестар донесува звук што произлегува од традицијата, а се претопува во современа и слободна форма. Тоа е жив доказ дека македонската култура не само што трае, туку и се развива, создава и комуницира со светот“, потенцираше Љутков.

Тој се осврна и на богатата програма на „Деновите на македонската култура“, која содржеше повеќе настани, како: изведбата на „Лебедово езеро“ од Националната опера и балет во Антверпен, проекцијата на филмот „Исцелител“ во Брисел, како и претстојната изложба на теракотните икони од „Виничко Кале“ во Европскиот парламент.

Министерот нагласи дека поддршката на Министерството за култура и туризам за ваквите настани е израз на стратешка определба за промоција на македонската култура надвор од границите на државата, како и за зајакнување на културната дипломатија.

Во своето обраќање, министерот Љутков се осврна и на значењето на македонскиот јазик, имајќи предвид дека во земјава вчера се одбележа Денот на македонскиот јазик.

„Македонскиот јазик не се мери со бројот на говорници, туку со длабочината на љубовта што ја носи во себе. Тој е јазик на истрајноста, на културната меморија и на идентитетот. Наша обврска е да го чуваме, да го негуваме и да го пренесуваме како најголемо духовно богатство“, порача Љутков.

Прочитај повеќе