Денот по
Прочка е Чист понеделник кога почнува големиот велигденски пост. На овој ден се
чисти куќата, децата и возрасните се бањаат, шишаат и бричат. Особено се
внимава садовите за храна да се измијат и испоснат од мрсното. Во минатото тоа
се правело со брашно или пепел и со подолго вриење.
Велигденскиот
пост опфаќа 7 недели. Трае 48 дена, од Прочка до Велигден. Уште се нарекува и
Четириесетница затоа што по 40 дена од постот, продолжува последната седмица
пред Велигден, дополнителен строг пост, заради деновите на предавството,
страдањата, распнувањето на крстот и погребението на Господа Исуса Христа. Таа
се нарекува Страдална или Страстна седмица.
Постот е време на соединување со Бога – Причестување, Заедничарење, Благодарење – Евхаристија.
Кои се правилата на постот?
Се пости на
вода, освен во сабота и недела, кога се дозволува масло (зејтин) и вино. Масло
и вино се допушта и на празниците.
Риба се јаде
само на Благовец и на Цветници. На Лазарева сабота се јаде икра.
Велигденскиот
пост е најстрогата форма на постење. А постот значи воздржување телесно и
духовно: воздржување од мрсна храна и од гревовност. Во постот ние му даваме
предност и поткрепа на духовното пред телесното. Тоа е време за повеќе молитва
и за повеќе добри дела. Време за откажување од гревот и за покајание.
Во
Велигденскиот пост не се прават свадби, ниту се дозволува венчавање.
Телесниот
пост значи во сите дни воздржување од месо, млеко, јајца и производи со нив,
односно од сè што содржи месо, млеко и јајца, а во одредените денови,
воздржување и од масло и од вино. Храната доминантно е од растително потекло.
Иако, само
во сабота и недела е дозволена храна со масло (зејтин), а во другите денови без
масло, сепак, има и ублажување на постот, кога е тоа потребно. Ако е човекот
болен, слаб и немоќен, може да добие благослов, да пости со зејтин, млеко и
риба. Тоа се однесува и на малите деца до 7 години, но и на длабоката старост,
како и за луѓето во посебни услови и состојби, како што се болестите,
затворите, армијата, војните, бремените, леунките, доилките, патниците и сл.
Во таквите
случаи постот може да се ублажи. Благословот за тоа се добива од православен
свештенослужител. Од постот не се ослободува, туку тој се олеснува. Никако не
се допушта месо.
Светите отци
постот го нарекуваат мајка на здравјето, а и современиот начин на исхрана сè
повеќе му придава значење на постот, односно на откажувањето од храната со
животинско потекло.
Постот е
потреба и за телесното и за духовното здравје. И најважно, постот не е само
воздржување и одрекување од храна, туку е важен и духовниот пост – одрекувањето
и воздржувањето од секое зло и грев.