Сензационалното соопштение на
годишниот состанок на Меѓународното здружение за истражување на матични клетки
покренува голем број прашања – пред се етички и правни.
За прв пат во историјата, тим од научници од Велика Британија и САД успеаја вештачки да создадат човечки ембриони – од генетски материјал на една матична клетка.
БиБиСи на руски одговори на некои од нив .
Што точно беше направено првиот
пат?
Како вештачкиот ембрион се
разликува од нормалниот?
Како беа решени етичките
прашања?
Зошто е ова воопшто потребно?
Кои се потенцијалните ризици од
новата технологија?
Зошто експериментот се смета за
историски?
Ембрионот на кој било цицач се
формира во моментот на зачнувањето, односно спојувањето на две герминативни
клетки на родителите.
Секој од нив содржи само половина од збир на хромозоми – така што
кога ќе се спојат, тие ги надополнуваат генетските информации на другиот.
Во сензационален експеримент, секој човечки ембрион бил одгледуван
со делење на една матична клетка од донаторот – ефикасно клонирање.
Експериментите за клонирање на луѓе се забранети со закон во
повеќето земји – сепак, во овој случај беше дадена дозвола, под услов
израснатите ембриони да бидат уништени во рок од две недели.
Сепак, потребно е да се земе со резерва бидејќи сензационалната
објава се уште нема добиено формална потврда во форма на научен напис со
детална приказна за подготовка и спроведување на успешен експеримент.
Многу експерти се воздржуваат од коментари, чекајќи го
објавувањето.
Како вештачкиот човечки ембрион
се разликува од нормалниот?
Лабораторискиот ембрион не е
добиен со спојување на две герминативни клетки на родителите, туку од една
матична клетка на донаторот (а со тоа и генетски идентична со организмот на
родителот).
Матичните клетки се еден вид „празен лист“ во телото, кои по потреба
се „специјализираат“ и се претвораат во клетки на какви било внатрешни органи и
ткива.
Всушност, целиот ембрион се состои од матични клетки во раните
фази на развој.
Во овој случај, научниците успеале да ја „убедат“ матичната клетка
да стане ембрион на матичниот организам.
Ова се случи во многу рана фаза на развој, кога целиот ембрион се
состои од едно оплодено јајце.
Зошто е ова воопшто потребно?Синтетичките
ембриони, стари само неколку дена или недели, би можеле да им помогнат на
истражувачите да ги проучат најраните фази на човековиот развој – и можеби да
го решат проблемот со неплодноста со кој се соочуваат многу парови.
На пример, во раните фази на бременоста, често завршува ненадејно
без очигледна причина.
Во исто време, можностите за проучување на човечкиот ембрион во
мајчиниот организам – па дури и во многу раните фази на формирање, се крајно
ограничени.
Проучувањето на вештачките ембриони во лабораторија ќе помогне да
се реши овој проблем и, меѓу другото, подобро да се разберат причините за
раните абортуси.
Како беа решени етичките и
правните прашања?Вештачки
одгледуваните ембриони не спаѓаат во законската дефиниција за „ембрион“,
бидејќи тие се одгледуваат две недели.
Овој период е пропишан во законодавството на повеќето земји како
максимум можен за експерименти.
До крајот на втората недела од моментот на зачнувањето, мозокот сè
уште не почнал да се формира во ембрионот и чукањето на срцето не се слуша –
затоа, експертите не се соочуваат со етичка дилема.
Но, 14 дена по оплодувањето, законот налага преживеаните ембриони
да се пресадат во телото на сурогат мајката.
Или – во случај ембрионот да е создаден исклучиво за целите на
експериментот – уништете го.
Кои се потенцијалните ризици од
новата технологија?Денес,
не постојат јасни правила кои го регулираат одгледувањето на човечки ембриони
од матични клетки – но тие се едноставно неопходни.
Најновите биотехнологии стануваат поевтини, а нивната употреба
дома често дури и не бара посебно образование и знаење.
„Многу е важно истражувањето во оваа област да се врши внимателно
и транспарентно“, вели Џејмс Бриско, професор на Институтот Френсис Крик.
Опасноста е дека превидите и неоснованите
тврдења ќе имаат застрашувачки ефект врз јавноста и политичарите, сериозно да
ја оштетат целата индустрија, додаде тој.